Raqamli yevro chiqarilishi jamoat manfaatlariga xizmat qilishi kerak

Sustainable Finance Lab tahlil markazi tomonidan boshlangan ochiq maktubda, turli mamlakatlardan bo‘lgan 70 nafar yetakchi yevropalik iqtisodchi va akademik Yevropa Parlamenti a’zolarini moliyaviy sektor lobbistlarining bosimiga qarshi turishga va raqamli yevroni barcha YEI rezidentlari uchun jamoatchilik manfaatiga yo‘naltirilgan ishonchli va ochiq to‘lov vositasi bo‘lishini ta’minlashga chaqirdi.

Hujjatda Yevropa CBDC loyihasi jamoatchilik xususiyatini yo‘qotish xavfi borligi ta’kidlanadi, chunki raqamli evro uchun qonunchilik asoslari bo‘yicha muzokaralar muhim bosqichga kirib bormoqda va siyosatchilar murosalarga intilmoqda. Shuningdek, evrozona tarkibidagi 13 mamlakatda kundalik naqdsiz to‘lovlar asosan xalqaro karta tizimlariga, ko‘pincha amerikalik kompaniyalarga bog‘liq ekani, bu esa Yevropa fuqarolari va biznesining tashqi tijorat sub’yektlariga qaramligini kuchaytirib, mos ravishda geosiyosiy xavflarni yuzaga keltirayotgani qayd etiladi.

Maktubga imzo chekkan mutaxassislar raqamli evro fuqarolar va Yevropa Markaziy banki o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqa o‘rnatishi, naqd pul bilan bir qatorda “jamoatchilik puli”ning raqamli shaklini tashkil etishi lozimligini ta’kidlaydi. Ularning fikricha, raqamli evroning asosiy xususiyatlari quyidagilarni o‘z ichiga olishi kerak:

• onlayn va oflayn tranzaksiyalar uchun foydalanish imkoniyati;
• maxfiylikni “privacy by design” printsipiga asoslanib himoya qilish;
• tijorat banklarida hisobi yo‘q YEI fuqarolari uchun ham ochiq bo‘lish.

Mutaxassislar, shuningdek, raqamli evro bo‘yicha etarlicha yuqori saqlash limitlarini belgilashni taklif qilmoqda, shunda u haqiqiy qiymat saqlovchi vosita va moliyaviy inklyuziyani rag‘batlantiruvchi bo‘lishi, faqat tor doiradagi mahsulot bo‘lib qolmasligi mumkin. Ularning fikricha, bu xonadonlar va yuridik shaxslarga xususiy to‘lov tizimlariga muqobil ishonchli jamoat vositasi taqdim etib, moliyaviy barqarorlikni qo‘llab-quvvatlash va Yevropa moliya sektorida innovatsiyani rag‘batlantirish imkonini beradi.

Hujjatda yana ta’kidlanishicha, raqamli evro Yevropaning strategik mustaqilligini mustahkamlashi, xorijiy to‘lov tizimlariga qaramlikni kamaytirishi va Yevropa fuqarolari hamda biznesi uchun kundalik to‘lovlarda xavfsiz, ochiq va yuqori darajada shaffof vosita bo‘lishi kerak. Ushbu nuqtai nazar Yevropa Markaziy bankining pozitsiyasiga to‘g‘ri keladi, u CBDC joriy etilishini monetar siyosat, moliya tizimi barqarorligi va pul suvereniteti ustidan nazoratni ta’minlash uchun strategik qadam deb hisoblaydi.

Yevropa CBDC loyihasi 2020-yildan beri ishlab chiqilmoqda. 2022-yilda raqamli evroni mavjud moliyaviy infratuzilmaga integratsiyalash bo‘yicha ilk pilot sinovlar o‘tkazildi. 2023-yilda regulyatorlar raqamli aktivni chuqur sinovdan o‘tkazish, texnik standartlar va tartibga soluvchi me’yorlarni ishlab chiqish bosqichiga o‘tdi. 2024–2025-yillarda normativ hujjatlar loyihasi tayyorlandi va kelajakdagi raqamli evroni joriy etish uchun texnologik provayderlar tanlandi. 2026-yilda raqamli evrodan foydalanishni tartibga soluvchi qonunchilikni qabul qilish kutilmoqda, 2027-yilda esa pilot sinovlar boshlanishi rejalashtirilgan. ECB rejalariga ko‘ra, raqamli evro evrozona doirasida foydalanish uchun 2029-yildayoq mavjud bo‘lishi mumkin.