Meta và Nvidia nhấn mạnh sự phức tạp ngày càng tăng của chính trị AI toàn cầu

Tiền tệ mới trong công nghệ: Sự cho phép

Trí tuệ nhân tạo hiện nay đang được định hình bởi các quy định thay đổi liên tục. Dù đổi mới vẫn là yếu tố then chốt, nhưng thách thức thực sự là thích nghi với những định nghĩa luôn biến động về những gì được “cho phép”—dù đó là phần cứng, thương vụ kinh doanh, xử lý dữ liệu hay triển khai hệ thống. Đến năm 2026, tài sản quý giá nhất trong công nghệ sẽ không còn là một mô hình tiên tiến hay một GPU mạnh mẽ, mà là quyền được phép hoạt động—một đặc ân có thể biến mất chỉ trong khoảng thời gian từ khi đặt hàng tới khi nhận hàng.

Rủi ro pháp lý lên hàng đầu

Những gì từng được xem là hoạt động kinh doanh thường nhật giờ đây lại đầy rẫy rủi ro pháp lý. Ví dụ, Nvidia hiện yêu cầu các khách hàng Trung Quốc mua chip AI H200 phải thanh toán toàn bộ trước, không có tùy chọn hoàn tiền, hủy đơn hoặc thay đổi vào phút chót. Trong một số trường hợp, tài sản thế chấp hoặc bảo hiểm có thể thay thế tiền mặt. Các điều khoản thanh toán này phản ánh thực tế mới: sự bất định pháp lý đã trở thành một khoản chi phí kinh doanh, và tiền phải được thanh toán trước khi sản phẩm rời khỏi kho.

Việc giám sát pháp lý không chỉ giới hạn ở phần cứng. Bộ Thương mại Trung Quốc đã tuyên bố sẽ xem xét thương vụ Meta mua lại nhà phát triển AI agent Manus, lấy lý do tuân thủ các quy định về đầu tư nước ngoài, xuất khẩu công nghệ và chuyển giao dữ liệu xuyên biên giới. Manus, có trụ sở tại Singapore nhưng có gốc gác Trung Quốc, được cho là tạo ra hơn 100 triệu USD doanh thu định kỳ hàng năm—khiến công ty này vừa có tầm ảnh hưởng vừa là trường hợp thử nghiệm hữu ích cho các nhà quản lý.

Bối cảnh kinh doanh đang ngày càng phức tạp, với những thay đổi pháp lý khó lường làm gián đoạn các kế hoạch của lãnh đạo. Những câu hỏi như “Liệu bạn có thể bán chip Mỹ và thực sự giao hàng không?” hay “Bạn có thể mua một công ty có liên hệ với Trung Quốc và giữ được nó không?” luôn trong trạng thái thay đổi. Các công ty AI giờ đây không chỉ cạnh tranh về tốc độ mà còn về khả năng chống chịu—tức chiến lược của họ chống chọi tốt đến đâu trước những biến động pháp lý.

Chip: Từ hàng hóa phổ thông thành thách thức tuân thủ

Nếu chất bán dẫn vẫn được coi là sản phẩm thông thường, Nvidia đã không phải hoạt động như thể mình đang bán hàng hóa bị hạn chế. Thương mại chip H200 giờ đây bị ràng buộc bởi các tính toán chính trị và hạn chế nguồn cung.

Dù tranh chấp giữa Mỹ và Trung Quốc về chip Nvidia bề ngoài là về công nghệ, nhưng nó đã tiến hóa thành một hệ thống dựa trên sự cho phép với những tác động đến tồn kho. CEO Nvidia Jensen Huang gần đây cho biết nhu cầu từ khách hàng Trung Quốc đối với chip H200 là “rất lớn,” khiến công ty phải tăng cường chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, phía Trung Quốc được cho là đã chỉ đạo các doanh nghiệp công nghệ trong nước tạm dừng đặt hàng mới trong khi cân nhắc cân bằng giữa chip nội địa và nhập khẩu. Các công ty Trung Quốc đã đặt hàng hơn 1,2 triệu chip H200, mỗi chiếc trị giá khoảng 27.000 USD, nhưng lượng hàng Nvidia có sẵn chỉ gần 700.000 chiếc. Đây là ví dụ rõ ràng về việc chính sách của chính phủ đang trực tiếp định hình nhu cầu thị trường và bức tranh công nghệ trong các trung tâm dữ liệu tại Trung Quốc.

Chi phí của sự thay đổi pháp lý

Việc Nvidia yêu cầu thanh toán trước trở nên dễ hiểu hơn khi nhìn vào rủi ro: công ty này gần đây đã phải xóa sổ 5,5 tỷ đô la do lệnh cấm xuất khẩu từ Mỹ. Khi phải vượt qua nhiều rào cản xuất khẩu, chỉ một phán đoán sai về xu hướng pháp lý cũng có thể khiến các công ty mắc kẹt với hàng tồn kho không thể bán. Ở các thị trường truyền thống, một sai sót với khách hàng có thể được khắc phục; trong lĩnh vực AI, đọc sai ý định của nhà quản lý có thể khiến chi phí lớn hơn nhiều.

Trung Quốc cũng đang siết chặt chuỗi cung ứng AI. Các chính sách mới gần đây đã chuyển trọng tâm từ “có thể mua chip nào” sang “chip nào được phép sử dụng trong hạ tầng quốc gia.” Cuối năm 2024, Bắc Kinh cấm chip AI nước ngoài trong các dự án trung tâm dữ liệu do nhà nước tài trợ, buộc các sáng kiến giai đoạn đầu phải bỏ hoặc điều chỉnh kế hoạch. Thị phần của Nvidia trong ngành chip AI tại Trung Quốc giảm mạnh từ 95% năm 2022 xuống còn 0% vào năm 2025, cho thấy tác động thực tế của các thay đổi pháp lý này.

Như Huang đã bình luận tại CES, “Nếu các đơn đặt hàng được gửi đến, đó là vì họ có thể đặt hàng.” Nvidia được cho là đã thông báo với khách hàng Trung Quốc rằng họ đặt mục tiêu bắt đầu giao chip H200 trước Tết Nguyên đán, chờ sự phê duyệt từ Bắc Kinh.

Động thái pháp lý tại Mỹ cũng luôn biến động. Tháng 12, cựu Tổng thống Donald Trump thông báo Nvidia có thể xuất khẩu chip H200 sang Trung Quốc với mức thuế 25% và chịu sự giám sát của Bộ Thương mại. Nhưng ngay sau đó, việc bán các loại chip tiên tiến lại bị xem xét lại, cho thấy quyền cho phép có thể bị định nghĩa lại nhanh chóng như thế nào. Môi trường pháp lý không bao giờ đứng yên; nó luôn sẵn sàng thay đổi.

Thương vụ như phương tiện chuyển giao công nghệ

Khi chip trở thành tài sản chiến lược, quyền sở hữu doanh nghiệp cũng vậy. Bộ Thương mại Trung Quốc đang giám sát thương vụ Meta mua lại Manus qua lăng kính đầu tư nước ngoài, xuất khẩu công nghệ và chủ quyền dữ liệu. Việc Manus đăng ký tại Singapore nhưng có gốc gác Trung Quốc làm nổi bật sự phức tạp của các cấu trúc doanh nghiệp hiện đại, nhưng Bắc Kinh đang phát đi tín hiệu rằng các thủ thuật pháp lý đã không còn là lá chắn đủ an toàn.

Meta tuyên bố sẽ không có sở hữu Trung Quốc nào sau thương vụ mua lại và Manus sẽ ngừng hoạt động tại Trung Quốc. Dù điều này có thể làm hài lòng cả chính quyền Mỹ và Trung Quốc, nhưng nó đặt ra những câu hỏi sâu xa hơn về việc thế nào là “xuất khẩu” khi tài sản không chỉ là phần mềm, mà còn là đội ngũ, hệ thống, và năng lực xây dựng AI agent có ảnh hưởng thực tế.

Xu hướng này cho thấy các thương vụ AI ngày càng được xem là sự chuyển giao năng lực thay vì sáp nhập thông thường—những giao dịch mà chính phủ có thể muốn giám sát, trì hoãn hoặc ngăn chặn. Châu Âu cũng đang làm theo, khi EU vừa siết chặt cơ chế rà soát đầu tư trực tiếp nước ngoài. Đến ngày 10 tháng 2, các nhà quản lý sẽ quyết định có chấp thuận thương vụ Alphabet mua lại công ty an ninh mạng Wiz trị giá 32 tỷ đô la hay tiến hành điều tra sâu hơn, nhấn mạnh rằng “ngăn xếp AI” bao gồm cả những lớp bảo mật quan trọng tạo nền tảng cho niềm tin vào hạ tầng đám mây.

Dữ liệu: Biên giới mới

Những thay đổi pháp lý quan trọng nhất hiếm khi xuất hiện dưới dạng lệnh cấm trực tiếp. Thay vào đó, chúng đến dưới dạng các định nghĩa, khung pháp lý và lộ trình mới buộc doanh nghiệp phải thích nghi ngay hôm nay để ứng phó với các ràng buộc của ngày mai. Đạo luật AI của Ủy ban châu Âu là một ví dụ điển hình: lệnh cấm một số thực tiễn và yêu cầu về kiến thức AI có hiệu lực từ tháng 2 năm 2025, nghĩa vụ với các mô hình đa năng bắt đầu từ tháng 8 năm 2025, và đạo luật sẽ được thực thi đầy đủ vào tháng 8 năm 2026, với một số điều khoản kéo dài đến năm 2027. Khi các công ty yêu cầu trì hoãn, Ủy ban đã khẳng định sẽ không có tạm dừng—thể hiện cách tiếp cận quyết liệt của EU đối với quản lý pháp lý.

Brussels cũng đang xem xét hạ tầng hỗ trợ AI. Tháng 11, Ủy ban châu Âu đã mở các cuộc điều tra theo Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số để xác định liệu AWS và Microsoft Azure có nên được xếp loại là “cổng kiểm soát” trong lĩnh vực điện toán đám mây hay không. Nếu dịch vụ đám mây trở thành điểm nghẽn pháp lý, việc giám sát AI sẽ mở rộng khỏi hành vi mô hình sang cả hạ tầng, dữ liệu, và mạng lưới phân phối hỗ trợ triển khai và đào tạo.

Tại Mỹ, sự bất định pháp lý tập trung vào quyền tài phán. Một sắc lệnh hành pháp tháng 12 của Trump chỉ đạo các cơ quan liên bang xem xét các luật AI của tiểu bang có thể mâu thuẫn với chính sách quốc gia, bao gồm cả các quy định có thể bắt buộc công khai thông tin hoặc thay đổi đầu ra hệ thống theo cách mà chính quyền cho là vi hiến. Nỗ lực tiêu chuẩn hóa tuân thủ trên toàn các tiểu bang này lại tạo ra sự biến động mới cho các doanh nghiệp khi phải điều hướng bối cảnh liên bang thay đổi liên tục.

Các quy định tài chính cũng đang được siết chặt. Chương trình đầu tư ra nước ngoài của Bộ Tài chính Mỹ giờ đây hạn chế và yêu cầu thông báo đối với một số khoản đầu tư của Mỹ vào công nghệ nhạy cảm, bao gồm AI, tại các quốc gia đáng quan ngại. Câu hỏi “Bạn có thể đầu tư không?” giờ đây gắn liền với “Bạn có thể vận chuyển không?” và “Bạn có thể sở hữu không?”—tất cả đều bị chi phối bởi logic cho phép, chỉ khác nhau về cơ chế thực hiện.

Thích nghi với nền kinh tế thay đổi luật chơi

AI ngày càng được định hình bởi những biến động pháp lý, khi các nhà hoạch định chính sách nhận ra họ đang tạo nên thời đại quyền lực toàn cầu mới. Tuân thủ đã trở thành mệnh lệnh chiến lược, hợp đồng là công cụ phòng ngừa rủi ro, và cấu trúc doanh nghiệp giờ đây gắn chặt với địa chính trị. Thành công sẽ không chỉ thuộc về những ai sở hữu công nghệ vượt trội, mà còn thuộc về những người có thể liên tục thích nghi và phát triển giữa làn sóng biến động pháp lý—đưa ra câu trả lời cho “Bạn có thể không?” vượt khỏi sự bất định thông thường.