WASHINGTON, D.C. – Trong một động thái quyết đoán với tác động toàn cầu tức thì, cựu Tổng thống Donald Trump đã ban hành một sắc lệnh hành pháp rộng rãi áp thuế 25% đối với bất kỳ quốc gia nào thực hiện giao thương với Iran. Chính sách mạnh mẽ này, theo báo cáo của Walter Bloomberg, đánh dấu một sự leo thang đáng kể trong chiến dịch gây áp lực kinh tế lâu dài của Hoa Kỳ đối với Tehran. Do đó, sắc lệnh này trực tiếp thách thức mối quan hệ thương mại của nhiều đồng minh và đối tác của Hoa Kỳ, có khả năng kích hoạt một giai đoạn mới của căng thẳng kinh tế quốc tế.
Giải mã Sắc lệnh Áp thuế của Trump với Iran
Sắc lệnh hành pháp yêu cầu áp thuế 25% lên tất cả hàng hóa nhập khẩu vào Hoa Kỳ từ các quốc gia tiếp tục giao dịch thương mại với Iran. Chính sách này tận dụng quyền tiếp cận thị trường Hoa Kỳ như một công cụ mạnh mẽ để thực thi chính sách đối ngoại. Về cơ bản, nó tạo ra một lựa chọn hai chiều cho các đối tác thương mại: tuân thủ các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ đối với Iran hoặc phải đối mặt với các mức thuế trừng phạt đối với hàng xuất khẩu vào nền kinh tế lớn nhất thế giới. Bộ Tài chính và Bộ Thương mại sẽ cùng phối hợp thực thi sắc lệnh này, xác định các quốc gia không tuân thủ thông qua dữ liệu tình báo và thương mại.
Lịch sử cho thấy Hoa Kỳ từng sử dụng các lệnh trừng phạt thứ cấp, nhắm tới các tổ chức nước ngoài kinh doanh với Iran. Tuy nhiên, mức thuế toàn quốc này là một công cụ rộng hơn và đơn phương hơn. Nó đánh dấu sự chuyển đổi từ các hình phạt tài chính có mục tiêu sang một rào cản thương mại trên diện rộng. Cách tiếp cận này có nguy cơ làm phức tạp thêm quan hệ ngoại giao, đặc biệt với những quốc gia duy trì các kênh thương mại nhân đạo hạn chế với Iran dưới các miễn trừ trừng phạt trước đây.
Tiền lệ pháp lý và lịch sử
Các tổng thống có quyền hạn rộng rãi theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) và Đạo luật Giao dịch với Kẻ thù để áp đặt các hạn chế như vậy trong thời gian công bố tình trạng khẩn cấp quốc gia. Chính quyền Trump trước đây đã viện dẫn các mối đe dọa từ chương trình hạt nhân của Iran và các hoạt động trong khu vực để biện minh cho việc tuyên bố tình trạng khẩn cấp, là nền tảng mà sắc lệnh mới này dựa vào. Các chuyên gia pháp lý dự đoán sẽ có những thách thức pháp lý nhanh chóng, cho rằng phạm vi rộng lớn của biện pháp này có thể vượt quá ý định của luật pháp.
Tác động kinh tế toàn cầu và phản ứng tức thì
Tác động kinh tế toàn cầu của mức thuế 25% này có thể rất nghiêm trọng. Các nền kinh tế lớn với khối lượng giao thương hiện tại với Iran giờ phải đối mặt với một phép tính quan trọng. Chẳng hạn, Trung Quốc, nước nhập khẩu dầu lớn nhất từ Iran, và Thổ Nhĩ Kỳ, đối tác thương mại then chốt khu vực, phải cân nhắc chi phí mất quyền tiếp cận ưu đãi thị trường Hoa Kỳ. Tương tự, các thành viên Liên minh châu Âu, những nước đã thiết lập cơ chế thương mại INSTEX để tránh lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ, nay đang phải đối mặt với mối đe dọa kinh tế trực tiếp hơn này.
Phản ứng quốc tế đã nhanh chóng và mang tính chỉ trích. Ủy ban châu Âu đã ra tuyên bố bày tỏ quan ngại sâu sắc về “các biện pháp ngoài lãnh thổ làm gián đoạn thương mại hợp pháp.” Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cảnh báo về “hành động bắt nạt đơn phương” làm suy yếu các quy tắc thương mại toàn cầu. Ngược lại, các đồng minh khu vực của Hoa Kỳ như Saudi Arabia và Israel lại kín đáo hoan nghênh động thái này như một cách gia tăng áp lực lên Iran.
Tác động tức thì của chính sách đã thể hiện rõ trên các thị trường hàng hóa. Giá dầu biến động do lo ngại nguồn cung bị siết chặt hơn nữa. Thêm vào đó, phí bảo hiểm hàng hải cho các tuyến đường liên quan đến Iran đã tăng vọt, phản ánh mức độ rủi ro cảm nhận tăng cao.
- Gián đoạn chuỗi cung ứng: Các công ty có chuỗi cung ứng đa quốc gia phải khẩn trương kiểm tra mọi linh kiện hoặc vật liệu có nguồn gốc từ Iran.
- Áp lực lạm phát: Thuế nhập khẩu đối với các quốc gia bị ảnh hưởng có thể làm tăng chi phí cho người tiêu dùng Hoa Kỳ trên nhiều mặt hàng.
- Chuyển hướng thương mại: Dòng chảy thương mại toàn cầu có thể chuyển qua các trung gian không bị trừng phạt, làm tăng sự phức tạp và chi phí.
Phân tích chuyên gia về hệ quả thị trường
Tiến sĩ Anya Sharma, chuyên gia cao cấp tại Trung tâm Thương mại Chiến lược, nhận xét: “Đây không chỉ là một mức thuế; mà là một đòn bẩy địa chính trị. Trong khi nó gia tăng tối đa áp lực kinh tế lên Iran, nó cũng buộc phải tái cấu trúc các liên minh thương mại toàn cầu. Chi phí tuân thủ cho các tập đoàn đa quốc gia sẽ rất lớn, có thể dẫn đến sự phân mảnh ở một số lĩnh vực công nghệ và công nghiệp.” Phân tích của bà chỉ ra những thay đổi dài hạn tiềm ẩn trong cách các mạng lưới cung ứng toàn cầu được cấu trúc để thích ứng với các cú sốc chính sách như vậy.
Bối cảnh chiến lược và tác động an ninh khu vực
Sắc lệnh hành pháp này không xuất hiện một cách ngẫu nhiên. Nó tiếp nối nhiều năm đàm phán bế tắc về chương trình hạt nhân của Iran và sự gia tăng hoạt động của các lực lượng ủy nhiệm Iran trên khắp Trung Đông. Chính quyền mô tả mức thuế này là phản ứng cần thiết trước cái gọi là “ảnh hưởng xấu” và nhằm cắt giảm nguồn tài trợ cho các nhóm như Hezbollah. Chính sách nhằm tiếp tục làm tê liệt nền kinh tế Iran, giảm khả năng tài trợ cho các hoạt động quân sự và lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.
Ở góc độ an ninh khu vực, động thái này tiềm ẩn nhiều rủi ro lớn. Nó có thể thúc đẩy Iran đẩy nhanh các tiến bộ hạt nhân nếu ngoại giao trở nên vô vọng. Ngược lại, nó có thể khiến Iran tiến sâu hơn vào các quan hệ đối tác kinh tế và chiến lược với các đối thủ như Trung Quốc và Nga, tạo nên một khối đối đầu Hoa Kỳ ngày càng vững chắc. Sự ổn định khu vực đang bị đe dọa, khi các quốc gia láng giềng cân nhắc khả năng Iran gia tăng khiêu khích hoặc bất ổn nội bộ.
| 2018 | Khôi phục lệnh trừng phạt hạt nhân | Trừng phạt thứ cấp | Nhắm mục tiêu các lĩnh vực cụ thể (năng lượng, tài chính) và các tổ chức. |
| 2020 | Mở rộng lệnh trừng phạt | Liệt kê tổ chức & đóng băng tài sản | Mở rộng sang các lĩnh vực xây dựng, sản xuất và kim loại. |
| 2025 | Sắc lệnh Hành pháp về Thuế quan | Thuế toàn quốc 25% | Phổ quát, áp dụng cho tất cả hàng hóa từ bất kỳ quốc gia nào giao thương với Iran. |
Kết luận
Sắc lệnh hành pháp Trump Iran tariff đánh dấu một thời khắc then chốt trong việc áp dụng quyền lực kinh tế quốc gia. Bằng cách áp thuế 25% tràn lan lên các đối tác thương mại của Iran, chính sách này nâng áp lực kinh tế lên một tầm cao mới, với những hệ quả sâu rộng đối với mô hình thương mại toàn cầu, quan hệ ngoại giao và an ninh khu vực. Thành công của nó phụ thuộc vào sự tuân thủ quốc tế, điều vốn không được đảm bảo. Cuối cùng, động thái này sẽ thử thách giới hạn của quyền lực kinh tế đơn phương trong một thế giới đa cực, định hình các đường biên thương mại và địa chính trị trong nhiều năm tới. Thế giới giờ đây đang theo dõi xem quốc gia nào sẽ khuất phục trước áp lực này và Iran cùng các đối tác sẽ phản ứng chiến lược ra sao.
Câu hỏi thường gặp
Q1: Chính xác thì sắc lệnh hành pháp của Trump về thuế quan với Iran làm gì?
Sắc lệnh này áp thuế 25% lên tất cả hàng hóa nhập khẩu vào Hoa Kỳ từ bất kỳ quốc gia nào tiếp tục giao thương với Iran. Nó sử dụng quyền tiếp cận thị trường Hoa Kỳ như một đòn bẩy để buộc thế giới tuân thủ các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ đối với Iran.
Q2: Những quốc gia nào bị ảnh hưởng ngay lập tức bởi mức thuế 25% này?
Các quốc gia có quan hệ thương mại đáng kể với Iran, như Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ và các thành viên Liên minh châu Âu, là những đối tượng bị tác động trực tiếp nhất. Chính phủ và các nhà xuất khẩu của họ giờ phải lựa chọn giữa việc giao thương với Iran hoặc duy trì quyền truy cập miễn thuế vào thị trường Hoa Kỳ.
Q3: Điều này khác gì so với các lệnh trừng phạt trước đây của Hoa Kỳ đối với Iran?
Các lệnh trừng phạt trước đây thường nhắm vào các lĩnh vực cụ thể của Iran, ngân hàng hoặc cá nhân, và xử phạt các công ty nước ngoài kinh doanh với họ. Chính sách mới này rộng hơn, áp mức thuế đồng đều ở cấp quốc gia đối với bất kỳ quốc gia nào, bất kể tổ chức hay hàng hóa cụ thể liên quan đến giao thương với Iran.
Q4: Sắc lệnh hành pháp này có thể bị thách thức pháp lý không?
Có. Các thách thức pháp lý được dự báo, có thể lập luận rằng phạm vi rộng lớn của sắc lệnh vượt quá quyền hạn được trao bởi các luật như Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Tòa án sẽ cần phải phán quyết về phạm vi quyền lực của tổng thống khi tuyên bố các biện pháp kinh tế như vậy.
Q5: Hậu quả tiềm tàng đối với người tiêu dùng Hoa Kỳ bình thường là gì?
Nếu các đối tác thương mại lớn như Trung Quốc không tuân thủ, thuế 25% lên hàng hóa của họ có thể dẫn đến giá cả cao hơn đối với nhiều sản phẩm nhập khẩu tại Hoa Kỳ, từ điện tử đến quần áo. Nó cũng có thể gây ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung và làm gián đoạn các hợp đồng kinh doanh hiện có, tạo ra sự bất ổn kinh tế.
