Nhân viên Mỹ nhận tỷ lệ hoàn vốn thấp nhất kể từ năm 1947, đạt mức tối thiểu

Lợi Nhuận Doanh Nghiệp Tăng Vọt Trong Khi Phần Chia Cho Người Lao Động Thu Hẹp

Dù lợi nhuận doanh nghiệp tăng trưởng ấn tượng và GDP Hoa Kỳ mở rộng nhanh chóng, người lao động Mỹ lại không được hưởng lợi tài chính tương xứng. Dữ liệu từ Cục Thống kê Lao động (Bureau of Labor Statistics) cho thấy người lao động đang nhận được phần chia của cải quốc gia ngày càng giảm, và tăng trưởng việc làm ở Hoa Kỳ dự kiến sẽ tiếp tục chậm lại.

Tỷ lệ sản lượng kinh tế dành cho tiền lương và thu nhập của người lao động, gọi là “phần lao động”, đã giảm xuống còn 53,8% trong quý III năm 2025—mức thấp nhất kể từ khi có số liệu vào năm 1947, theo báo cáo năng suất lao động và chi phí của BLS. Con số này đã giảm so với mức 54,6% ở quý trước và thấp hơn mức trung bình của thập kỷ là 55,6%.

Đà sụt giảm này diễn ra ngay cả khi các công ty Fortune 500 ghi nhận lợi nhuận kỷ lục 1,87 nghìn tỷ USD trong năm 2024, và GDP của Hoa Kỳ tăng 4,3% trong quý III năm ngoái, vượt dự báo của các chuyên gia.

Các nhà kinh tế cảnh báo rằng sự mở rộng kinh tế này không chỉ làm giảm phần của cải dành cho người lao động mà còn khiến ngày càng ít người Mỹ tham gia lực lượng lao động.

Raymond Robertson, nhà kinh tế lao động tại Trường Chính phủ Bush thuộc Texas A&M, giải thích với Fortune rằng, “Việc giảm phần lao động phải do thu nhập giảm hoặc ít người làm việc hơn. Sự chuyển dịch về phía vốn đang kéo phần thu nhập về phía các nhà đầu tư, giảm phần dành cho người lao động.”

Thật vậy, khi thu nhập quốc gia tăng, lực lượng lao động lại thu hẹp. Tỷ lệ thất nghiệp giảm nhẹ xuống còn 4,4% vào tháng 12, nhưng vẫn cao hơn mức 4,1% của một năm trước đó. Năm 2025, các nhà tuyển dụng chỉ tạo ra 584.000 việc làm mới, giảm mạnh so với 2 triệu việc làm của năm 2024.

Khoảng cách ngày càng rộng giữa sự thịnh vượng của doanh nghiệp và dữ liệu việc làm yếu đã làm dấy lên lo ngại trong giới kinh tế về “tăng trưởng không việc làm” và nền kinh tế hình chữ K ngày càng sâu sắc, nơi của cải tập trung ngày càng nhiều vào tầng lớp giàu có.

“Dữ liệu hiện tại có nhiều biến động,” Robertson lưu ý, “nhưng liên tục cho thấy điều kiện đang xấu đi đối với người lao động trong khi lại cải thiện đối với những người Mỹ giàu nhất.”

Hiểu Về Sự Gia Tăng Của Tăng Trưởng Không Việc Làm

Robertson cho rằng phần lao động giảm là do ảnh hưởng ngày càng lớn của tự động hóa, vốn đang thay thế người lao động ngay cả khi năng suất—được đo lường bằng sản lượng trên mỗi lao động—tiếp tục tăng. Trong quý III, năng suất ngoài nông nghiệp tăng vọt ở mức thường niên 4,9%.

“Từng bước một, những tiến bộ công nghệ này đang thay thế con người và tập trung cả thu nhập lẫn vốn,” ông nói.

Các nhà phân tích của Goldman Sachs là Joseph Briggs và Sarah Dong ước tính tự động hóa AI cuối cùng có thể thay thế 25% tổng số giờ làm việc. Họ dự đoán năng suất tăng 15% nhờ AI có thể loại bỏ 6% đến 7% việc làm, có khả năng khiến thêm đến 1 triệu người thất nghiệp vào thời điểm cao nhất của quá trình chuyển đổi này.

Dù quy mô mất việc làm là đáng kể, các nhà phân tích cũng tin rằng tự động hóa sẽ tạo ra các vai trò mới khi công nghệ phát triển.

Tự động hóa dự kiến sẽ tiếp tục nâng cao lợi nhuận doanh nghiệp và tăng trưởng kinh tế, với dự báo GDP tăng thêm 1,5% vào năm 2035. Những bằng chứng ban đầu cho thấy các công ty đầu tư mạnh vào AI—10 triệu USD trở lên—đã ghi nhận cải thiện năng suất đáng kể so với những doanh nghiệp đầu tư ít hơn.

Robertson cũng chỉ ra rằng tỷ lệ thất nghiệp tăng, điều ông dự báo sẽ tiếp tục trong vài tháng tới, thường có xu hướng kìm hãm tiền lương, qua đó mở rộng biên lợi nhuận cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo các nhà kinh tế của Morgan Stanley, đà tăng năng suất gần đây vẫn là một “câu hỏi bỏ ngỏ”, họ cho rằng mức tăng này có thể do chu kỳ hoặc là hệ quả kéo dài của các biện pháp nâng cao hiệu suất thời kỳ đại dịch, chứ không chỉ đơn thuần nhờ AI và tự động hóa.

Nghiên cứu của Oxford Economics cho thấy một số công ty có thể đang quy trách nhiệm cho AI đối với các đợt sa thải do tuyển dụng quá nhiều, nhưng làn sóng mất việc hàng loạt do tự động hóa vẫn chưa thực sự xảy ra. Dù tỷ lệ thất nghiệp tăng trong năm qua, nó vẫn ở mức thấp so với tiêu chuẩn lịch sử.

Chính Sách Nhập Cư Ảnh Hưởng Đến Thị Trường Lao Động Như Thế Nào

Mark Regets, thành viên cấp cao tại Quỹ Chính sách Mỹ (National Foundation for American Policy), cho rằng chính sách nhập cư là yếu tố then chốt khiến lực lượng lao động tăng trưởng chậm lại. Ông nói với Fortune rằng các hạn chế nhập cư dưới thời cựu Tổng thống Donald Trump không làm tăng số lượng lao động sinh ra ở Mỹ như các quan chức như Stephen Miller đã hứa. Thay vào đó, các chính sách này lại làm giảm lực lượng lao động nhập cư và hạn chế cơ hội việc làm cho người Mỹ bản địa.

Khảo sát dân số mới nhất của BLS cho thấy đã mất 881.000 lao động nhập cư kể từ tháng 1/2025, tổng cộng giảm 1,3 triệu người kể từ tháng 3/2025. Điều này phù hợp với báo cáo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội, cho rằng tăng trưởng dân số chậm lại là do trục xuất và số người di cư đến Mỹ giảm vì chính sách thù địch.

“Dữ liệu rõ ràng cho thấy chúng ta đang mất đi những người nhập cư, những người lẽ ra sẽ góp phần thúc đẩy nền kinh tế Mỹ tiến về phía trước,” Regets nói.

Tỷ lệ thất nghiệp tăng—từ mức 3,7% vào tháng 12/2024—đã bác bỏ những khẳng định rằng siết chặt nhập cư sẽ mở rộng lực lượng lao động. Thực tế, lực lượng lao động nhập cư giảm có thể khiến người lao động sinh ra tại Mỹ càng khó tìm việc làm hơn.

“Nếu các công ty không thể lấp đầy một số vị trí, họ có thể buộc phải đóng cửa thay vì tiếp tục hoạt động,” Regets giải thích.

Ông cũng nhấn mạnh rằng một lực lượng lao động đa dạng có thể thúc đẩy năng suất và hỗ trợ việc làm cao hơn. Gia tăng nhập cư có thể kích thích tiêu dùng, thúc đẩy tăng trưởng doanh nghiệp và khiến các công ty tuyển dụng trong nước thay vì chuyển việc làm ra nước ngoài.

Chiến Lược Hồi Sinh Lực Lượng Lao Động

Mặc dù các chính sách nhập cư rộng mở hơn có thể giúp bổ sung lực lượng lao động nhập cư, Robertson cho rằng giải quyết tốc độ tự động hóa tại nơi làm việc là điều then chốt để mở rộng cơ hội việc làm tại Mỹ.

“Một số ngành nghề được nâng cao nhờ công nghệ,” ông lưu ý. “Những vị trí này sẽ có nhu cầu lớn hơn, nhưng vẫn đòi hỏi đầu tư đáng kể vào kỹ năng.”

Thế hệ trẻ đã và đang thích nghi với thị trường lao động đang thay đổi này. Nhiều bạn trẻ Gen Z chọn học nghề để trở thành thợ mộc hoặc thợ hàn—những công việc ít có khả năng bị tự động hóa. Năm 2024, số lượng sinh viên đăng ký vào các trường cao đẳng nghề tăng 16%, theo National Student Clearinghouse.

Các doanh nghiệp cũng đang đẩy mạnh cung cấp các chương trình đào tạo lại kỹ năng cho nhân viên. Một khảo sát năm 2024 của Express Employment Professionals và Harris Poll cho thấy 68% nhà quản lý tuyển dụng dự kiến đào tạo lại nhân viên trong năm đó, tăng từ mức 60% năm 2021. Dù Bộ Lao động Hoa Kỳ đã cập nhật hướng dẫn giúp các bang hiện đại hóa phát triển lực lượng lao động, Robertson cho rằng chính phủ đã không đầu tư đủ vào các chương trình đào tạo và đào tạo lại trong nhiều thập kỷ.

“Cả hai đảng phái chính trị đều không thực sự đầu tư vào việc đào tạo, đào tạo lại hoặc các sáng kiến thị trường lao động chủ động để giúp người lao động phù hợp với công việc hiện có,” Robertson nói. “Đó là giải pháp rõ ràng.”

Nếu không có thay đổi đáng kể, các nhà kinh tế dự báo xu hướng tăng trưởng việc làm chậm lại sẽ còn tiếp diễn, làm dấy lên nghi ngờ về khả năng duy trì đà phát triển của kinh tế Mỹ.

“Tăng trưởng kinh tế bền vững phụ thuộc vào việc tạo ra việc làm,” Regets kết luận. “Chúng ta cần thêm việc làm để hỗ trợ nền kinh tế và đáp ứng nghĩa vụ của mình. Sẽ rất khó để đạt được điều đó nếu lực lượng lao động tiếp tục thu hẹp.”

Bài viết này được đăng lần đầu trên Fortune.com.