Ethereum asoschisi Vitalik Buterin: Kriptovalyutaga "yaxshiroq markazsizlashtirilgan stablecoinlar" kerak

Ethereum hammuassisi Vitalik Buterin bugungi markazsiz stablecoinlar kriptoning uzoq muddatli maqsadini qo‘llab-quvvatlash uchun yetarlicha barqaror emasligini bildirib, soha AQSH dollariga kamroq bog‘liq va boy shaxslar tomonidan egallab olinishi ehtimoliga kamroq moyil bo‘lgan yangi dizaynlarga muhtojligini ta’kidladi.

Yakshanba kuni X tarmog‘ida Buterin mavjud modellarda uchta asosiy nuqson borligini aytdi: ya’ni, bitta fiat narxiga tayanish, katta kapital havzalari tomonidan manipulyatsiya qilinishi mumkin bo‘lgan oracle tizimlari va stablecoin iqtisodiyotini buzuvchi staking daromadlari.

Stablecoinlar—odatda AQSH dollariga yoki boshqa fiat valyutalarga bog‘langan, barqaror qiymatni ushlab turishga mo‘ljallangan kriptovalyutalar—raqamli aktivlar bozorining eng tez o‘sayotgan segmentlaridan biriga aylandi. 2025 yilda stablecoinlarning umumiy bozor kapitallashuvi 49% ga o‘sib, dekabrda 306 milliard dollarga yetdi, bu esa tartibga solishning aniqroq bo‘lishi va institutlarning qabul qilinishining oshishi bilan bog‘liq.

Banklar va fintech kompaniyalari tobora ko‘proq o‘z tokenlarini chiqarishni o‘rganayotgan bir paytda, yirik kripto kompaniyalari stablecoinlarni an’anaviy moliya va blokcheynlar o‘rtasidagi ko‘prik sifatida qabul qilmoqda. Ular orasida, Trump tomonidan qo‘llab-quvvatlangan kripto loyihasi World Liberty Financial o‘tgan yili o‘zining AQSH dollariga bog‘langan tokeni USD1’ni ishga tushirdi.

Stablecoinlarning tez institutsionalizatsiya qilinishi kriptoda uzoq davom etgan tortishuvni yana jonlantirdi—texnologiya moliyaviy tizimga markazsiz alternativ bo‘lishi kerakmi yoki uning tartibga solingan kengaytmasiga aylanishi kerakmi. Tanqidchilar kompaniyalar tomonidan boshqariladigan va hukumat chiqargan dollarlar bilan ta’minlangan stablecoinlar kriptoning senzura qarshiligi, maxfiylik va davlat nazoratidan mustaqil bo‘lish kabi asl maqsadlarini zaiflashtirishidan ogohlantiradi.

Kripto investor ilovasi TYMIO asoschisi Georgii Verbitskii, Buterinning xavotirlari bugungi stablecoin modelidagi asosiy zaiflikni ko‘rsatishini aytdi.

“Agar stablecoinlar uzoq muddatli mustahkamlikni ta’minlashi kerak bo‘lsa, ayniqsa milliy davlatlar yoki global moliyaviy infratuzilma darajasida, unda AQSH dollari kabi bitta fiat valyutaga bog‘liqlik strukturaviy zaiflikdir,” dedi Verbitskii

“Yetarlicha uzoq vaqt oralig‘ida, inflyatsiya, monetar siyosat va siyosiy nazorat muqarrar ravishda tizimga ta’sir qiladi,” deya davom etdi u.

Verbitskii aytishicha, Tether’ning USDT va Circle’ning USDC kabi ustunlik qilayotgan tokenlar allaqachon chuqur institutsional mahsulotlardir, markazlashtirilgan nazorat va fiat inflyatsiyasiga duchor.

“Haqiqiy global stablecoin ehtimol har qanday bitta davlatdan mustaqil bo‘lishi, ehtimol diversifikatsiyalangan aktivlar yoki tovarlar savatiga asoslangan bo‘lishi va moliyaviy jihatdan egallab olinishi qiyin bo‘lgan mexanizmlar bilan himoyalangan bo‘lishi kerak,” dedi u.

Buterin uzoq muddatda hatto barqaror AQSH dollari bog‘liqligi ham xavf tug‘dirishini ta’kidladi. “USDga moslash qisqa muddatda yaxshi, lekin menimcha, milliy davlat mustahkamligi tasavvurining bir qismi hatto shu narx ko‘rsatkichi (ticker)dan ham mustaqillik bo‘lishi kerak,” deb yozdi u. “20 yillik vaqt oralig‘ida, agar u hatto mo‘’tadil darajada giperinflyatsiyaga uchrasa-chi?”

Ethereum hammuassisi shuningdek, ko‘pchilik markazsiz stablecoinlar yetarlicha pul tashlansa, egallab olinishi mumkin bo‘lgan oraclelarga tayanishini ogohlantirdi. Yaxshiroq dizayn bo‘lmasa, u aytishicha, protokollar o‘zlarini himoya qilish uchun foydalanuvchilardan yuqori darajada qiymatni olishga majbur bo‘ladi, bu esa tizimlarni kamroq jozibador va kamroq adolatli qiladi.

“Bu moliyaviy boshqaruvga qarshi doimiy tanqidimning katta qismidir,” deya qo‘shimcha qildi Buterin. “Bu mohiyatan himoya va hujum asimmetriyasiga ega emas, shuning uchun barqarorlik uchun faqat yuqori darajadagi ektraksiya yo‘li qoladi.”

Layer-1 blokcheyn kompaniyasi Concordium bosh direktori Boris Bohrer-Bilowitzki

“Joriy loyihalar asosiy jihatlardan ko‘ra TradFi hamkorliklari va korporativ ishtirokda haddan tashqari ko‘p e’tibor qaratmoqda,” dedi u. “Hamkorliklar qabul qilinish va keng ko‘lamli joriy etish uchun muhim, lekin ular tartibga solish muvofiqligi, xavfsizlik va haqiqiy barqarorlikdan ustun bo‘lmasligi kerak."

Uchinchi muammo, Buterinning aytishicha, staking daromadidir. Agar stablecoin foydalanuvchilari faqat bir necha foiz daromad ololsa, staking esa yuqori daromad bersa, unda stablecoinlar struktura jihatidan raqobatbardosh bo‘lmay qoladi.

Buterin bir nechta mumkin bo‘lgan yondoshuvlarni taqdim etdi, jumladan staking daromadlarini keskin tushirish, stakingning xavfsizroq shakllarini yaratish yoki slashable stakingni stablecoin ta’minoti bilan mos qilish yo‘llarini topish.