Trung Quốc có thể tận dụng lợi thế nhờ chủ nghĩa bảo hộ thương mại của Trump

Chuyển dịch Thương mại Toàn cầu nhằm Đáp lại Chính sách Thuế quan của Hoa Kỳ

WASHINGTON (AP) — Các đối tác thương mại lớn của Hoa Kỳ đang điều chỉnh chiến lược kinh tế khi các biện pháp thương mại quyết liệt và khó lường của Tổng thống Donald Trump thúc đẩy họ tìm kiếm các thị trường mới.

Vào thứ Sáu, Canada đã đi ngược lại Hoa Kỳ bằng cách giảm thuế nhập khẩu 100% đối với xe điện Trung Quốc, đổi lại đạt được mức thuế thấp hơn đối với các mặt hàng nông sản xuất khẩu của Canada, đặc biệt là hạt cải dầu (canola).

Edward Alden, thành viên cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, nhận xét: “Đây đánh dấu một sự thay đổi đáng kể trong liên minh kinh tế của Canada. Người Canada hiện coi Hoa Kỳ là mối đe dọa kinh tế lớn hơn Trung Quốc, khiến đây trở thành một thời điểm mang tính bước ngoặt.”

Canada thường xuyên là trọng tâm của các hành động thương mại khó lường từ Trump. Ví dụ, vào tháng 10 năm ngoái, Trump đã công bố mức thuế 10% đối với hàng hóa Canada để đáp trả một quảng cáo mang tính chỉ trích từ chính quyền bang Ontario. Mặc dù ông không thực hiện việc tăng thuế này, các mức thuế vẫn được áp dụng đối với các lĩnh vực chủ chốt như thép và nhôm.

Tuy nhiên, thỏa thuận gần đây với Trung Quốc lại là một nước đi đầy rủi ro đối với Thủ tướng Canada Mark Carney, vì điều này có thể làm dấy lên sự phản đối từ Trump đúng vào thời điểm các cuộc đàm phán gia hạn hiệp định thương mại Bắc Mỹ quan trọng sắp diễn ra.

Các Đối tác Thương mại Tìm kiếm Cơ hội Mới

Canada không phải là quốc gia duy nhất tìm kiếm các lựa chọn thay thế cho thị trường Hoa Kỳ rộng lớn. Các biện pháp thuế quan lan rộng của Trump đang thúc đẩy các quốc gia khác đa dạng hóa các mối quan hệ thương mại.

Liên minh châu Âu dự kiến sẽ chính thức ký một thỏa thuận thương mại với Mercosur — khối Nam Mỹ bao gồm Brazil và Argentina — và cũng đang đàm phán với Ấn Độ.

Trung Quốc, sau khi phải đối mặt với các mức thuế quan của Hoa Kỳ kể từ nhiệm kỳ đầu tiên của Trump, đã chuyển trọng tâm xuất khẩu sang châu Âu và Đông Nam Á. Chiến lược này dường như đang thành công, khi thặng dư thương mại của Trung Quốc với phần còn lại của thế giới tăng vọt lên mức kỷ lục 1,2 nghìn tỷ đô la vào năm 2025, dù doanh số bán hàng sang Hoa Kỳ sụt giảm.

Kể từ khi trở lại nhiệm sở vào tháng 1, Trump đã đảo ngược chính sách ủng hộ thương mại tự do hàng thập kỷ của Hoa Kỳ, áp dụng mức thuế lớn đối với hàng nhập khẩu từ gần như mọi quốc gia và nhắm vào các ngành công nghiệp như thép và ô tô bằng các khoản thuế bổ sung.

Trump lập luận rằng các mức thuế này sẽ tạo ra nguồn thu cho ngân khố Hoa Kỳ, bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước và thu hút đầu tư. Ví dụ, Đài Loan đã đồng ý đầu tư 250 tỷ đô la vào Hoa Kỳ sau khi Trump giảm thuế đối với sản phẩm của họ từ 20% xuống còn 15%.

Hành động Thuế quan Khó lường

Các quyết định về thuế quan của tổng thống thường diễn ra đột ngột và không nhất quán. Ví dụ, ông đã nhắm vào Brazil sau khi chính phủ nước này truy tố đồng minh của ông, cựu Tổng thống Jair Bolsonaro. Gần đây, ông cũng đe dọa áp thuế đối với những quốc gia không ủng hộ nỗ lực mua lại Greenland từ Đan Mạch của ông.

Mối Quan hệ Phức tạp giữa Canada và Trung Quốc

Thỏa thuận đạt được tại Bắc Kinh vào thứ Sáu đánh dấu một sự thay đổi đáng chú ý trong chính sách của Canada. Năm 2024, Canada đã phản ánh chính sách của Hoa Kỳ bằng cách áp thuế 100% đối với xe điện Trung Quốc, viện dẫn lo ngại rằng các xe giá rẻ từ Trung Quốc có thể tràn ngập thị trường Bắc Mỹ.

Tuy nhiên, thỏa thuận mới với Trung Quốc mang lại những lợi ích rõ rệt cho Canada. Đầu tiên, các nông dân trồng cải dầu sẽ có điều kiện tiếp cận thị trường Trung Quốc tốt hơn khi thuế đối với cải dầu giảm từ 84% xuống còn 15%. Các nhà sản xuất lạc quan rằng điều này sẽ phục hồi xuất khẩu loại cây trồng quan trọng này.

Thêm vào đó, chính quyền Trump ưa chuộng nhiên liệu hóa thạch thay vì năng lượng sạch đã khiến họ “có thái độ thù địch rõ rệt với sản xuất xe điện tại Bắc Mỹ,” theo nhà kinh tế Mary Lovely của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson. Bà cảnh báo rằng sự chống đối của Hoa Kỳ có thể khiến ngành ô tô Bắc Mỹ trở nên lạc hậu, trong khi Trung Quốc tiến bộ về công nghệ xe điện.

“Sự dẫn đầu của Trung Quốc trong lĩnh vực xe điện là rất rõ ràng,” Carney phát biểu. “Họ sản xuất một số phương tiện có giá thành cạnh tranh và hiệu quả năng lượng cao nhất thế giới. Để Canada xây dựng một ngành xe điện cạnh tranh, chúng ta phải hợp tác với các đối tác đổi mới, tận dụng chuỗi cung ứng của họ và kích thích nhu cầu trong nước.”

Tuy nhiên, việc Carney tiếp cận Bắc Kinh không phải không có rủi ro. Alden lưu ý, “Đây là một quyết định cực kỳ khó khăn đối với Carney. Quan hệ Canada-Trung Quốc đã bị căng thẳng rất nhiều.”

Năm 2018, Trung Quốc đã bắt giữ hai công dân Canada để đáp trả việc Canada bắt giữ một giám đốc điều hành của Huawei theo yêu cầu của Hoa Kỳ. Tất cả các bên đều được trả tự do trong một cuộc trao đổi vào năm 2021. Canada cũng đã điều tra cáo buộc can thiệp của Trung Quốc vào các cuộc bầu cử năm 2019 và 2021.

Thỏa thuận này đã vấp phải chỉ trích vì có thể khiến công nhân ngành ô tô Canada phải đối mặt với cạnh tranh từ xe điện Trung Quốc giá rẻ. Thủ hiến bang Ontario Doug Ford, nơi là trung tâm của ngành công nghiệp ô tô Canada, đã lên án thỏa thuận, cảnh báo rằng: “Trung Quốc giờ đây đã có chỗ đứng tại thị trường Canada và họ sẽ khai thác điều đó gây bất lợi cho người lao động Canada. Tệ hơn nữa, bằng việc giảm thuế đối với xe điện Trung Quốc, thỏa thuận không cân đối này có thể đẩy các nhà sản xuất ô tô Canada ra khỏi thị trường Hoa Kỳ, điểm đến xuất khẩu lớn nhất của chúng ta.”

Carney đáp lại bằng cách nhấn mạnh các giới hạn của thỏa thuận: Trung Quốc chỉ được phép xuất khẩu 49.000 xe điện sang Canada với mức thuế 6,1% đã giảm, với mức trần tăng lên khoảng 70.000 xe trong vòng năm năm tới.

Hệ quả đối với Thương mại Bắc Mỹ

Điểm yếu lớn nhất của Canada vẫn là mối quan hệ với Hoa Kỳ. Hiệp định Hoa Kỳ-Mexico-Canada (USMCA), cho phép thương mại tự do thuế suất khắp Bắc Mỹ, sẽ được gia hạn trong năm nay. Trump dự kiến sẽ thúc đẩy các thay đổi có lợi cho sản xuất Hoa Kỳ, thậm chí có thể đe dọa rút khỏi hiệp định, đặc biệt nếu ông muốn trừng phạt Carney vì chuyển hướng sang Trung Quốc.

Đây là mối quan ngại lớn đối với Canada, nơi ba phần tư hàng xuất khẩu đều sang Hoa Kỳ.

William Reinsch, cựu quan chức thương mại Hoa Kỳ, hiện làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, nhận xét: “Thỏa thuận Canada-Trung Quốc sẽ làm phức tạp các cuộc đàm phán. Trump khó có khả năng chấp thuận động thái của Canada, có thể sẽ trả đũa — nhiều khả năng nhắm vào ngành ô tô Canada — và chắc chắn sẽ đưa vấn đề này ra trong quá trình đàm phán USMCA.”

Mặc dù vậy, Trump đã ca ngợi Carney vào thứ Sáu, nói rằng: “Nếu bạn có thể đạt được thỏa thuận với Trung Quốc, bạn nên làm.” Carney cũng lưu ý rằng thỏa thuận với Trung Quốc chỉ là sơ bộ, cho phép điều chỉnh để tránh xung đột với Hoa Kỳ.

Carney cũng có thể dựa vào sự ủng hộ từ các doanh nghiệp Hoa Kỳ. Các nhà sản xuất ô tô Mỹ, những người đang hoạt động trên khắp lục địa, dự kiến sẽ bảo vệ mạnh mẽ USMCA. Các nông dân và công ty công nghệ Hoa Kỳ cũng được hưởng lợi từ các điều khoản về thương mại nông nghiệp và kỹ thuật số của hiệp định.

Hiện tại, như Mary Lovely nhận xét, thỏa thuận của Carney với Trung Quốc cho thấy Canada đang tìm kiếm các đối tác mới và có những lựa chọn thay thế có thể cho phép nước này rút khỏi USMCA nếu không chấp nhận được các điều khoản bất lợi do Hoa Kỳ áp đặt.

Bài báo có sự đóng góp của Ken Moritsugu tại Bắc Kinh, Rob Gillies tại Toronto, và Chan Ho-him tại Hồng Kông.